Göreş türkmenleriň iň gadymy sport görnüşleriniň biridir. Türkmen göreşiniň takyk dörän senesini aýtmak kyn, emma taryhy çeşmelere we arheologik tapyndylara görä, onuň kökleri antik döwürlere we orta asyrlara gidip çykýar. Göreşiň gelip çykyşy halkymyzyň iň gadymy taryhy kökleri we çarwaçylyk durmuşy bilen berk baglanyşyklydyr. Ol diňe bir sport görnüşi däl, eýsem türkmen pälwançylyk mekdebiniň we harby sungatynyň aýrylmaz bölegidir.
Oguz han eýýamy: Gözbaşyny Oguz han döwründen alyp gaýdýan harby tälimleriň we pälwanlyk däpleriniň bir bölegi hasaplanýar.
Gorkut Ata eýýamy: "Gorkut Ata" eposynda pälwanlaryň güýç synanyşygy baradaky maglumatlar bu sungatyň azyndan 1000-1500 ýyl mundan ozal hem kämil görnüşde bolandygyny görkezýär.
Göreş Merkezi Aziýa sebitinde, has takygy türkmenleriň taryhy mekanlarynda kemala gelipdir. Bu sungat türkmen sähralarynda, toý-tomaşalarda we baýramçylyklarda esasy dabaralaryň biri hökmünde döräpdir. Ol halkyň ruhy dünýäsini we mertlik ýörelgelerini özünde jemläp, nesilleri birleşdiriji güýç bolup hyzmat edýär. Şonuň üçin hem, her bir dabarada pälwanlaryň meýdandaky tutluşyklary tomaşaçylarda uly buýsanç we watançylyk duýgusyny oýarýar.
Türkmen milli göreşi beýleki göreşlerden özüniň päkize düzgünleri bilen tapawutlanýar. Türkmen göreşinde dyzyňy ýere degirmän, diňe arkasyny ýere berip ýeňmek ýörelgesi, söweş meýdanynda dik durmagyň we durnuklylygyň nyşany hökmünde bolup durýar. Göreşde esasy gural guşakdyr. Pälwanlar biri-biriniň guşagyndan berk tutýarlar we tutuş tutluşygyň dowamynda ony goýbermeli däl. Guşak pälwan üçin mukaddeslik we mertlik nyşany hasaplanýar.
Göreş diňe bir sport däl, eýsem gadymy döwürlerde atly goşunyň we esgerleriň fiziki taýýarlygyny taplamak üçin zerur bolan harby tärleriň esasynda emele gelipdir. Bu sungat pälwanlyk mekdebi arkaly nesilden-nesle geçirilip, häzirki wagtda halkara derejesinde ykrar edilen sport görnüşine öwrüldi. Ol diňe bir bedeniň dözümliligini däl, eýsem, pälwanyň ruhy belentligini we asylly mertligini dabaralandyrýan milli mirasymyzdyr. Şonuň üçin hem göreş tutmak taryhyň dowamynda agzybirligiň we güýç-kuwwatyň sarsmaz simwolyna öwrüldi.
Netijede, göreş sungaty türkmen halkynyň çardaşçylyk durmuşy we gahrymançylykly taryhy bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Onuň arassa düzgünleri, pälwanlaryň bir-birine bolan sarpasy we guşak mukaddesligi halkymyzyň asylly häsiýetlerini görkezýär. Bu gadymy sungatyň döwrebap sport derejesine göterilmegi, milli gymmatlyklarymyzyň dünýä medeniýetine goşan uly goşandydyr.
Ismail Orazmämmedow,
Halkara Senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň talyby